Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)

Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) được chính thức thành lập ngày 1-1-1995. Tổ chức này kế thừa và phát triển các quy định và thực tiễn thực hiện Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại - GATT, ra đời từ năm 1947. WTO có các chức năng chính là: quản lý việc thực hiện các hiệp định của WTO; làm diễn đàn cho các cuộc đàm phán thương mại; giải quyết tranh chấp thương mại; kiểm điểm chính sách thương mại của các quốc gia; trợ giúp các nước đang phát triển về chính sách thương mại; hợp tác với các tổ chức quốc tế khác.

Cơ cấu tổ chức của WTO gồm ba cấp: 1- Các cơ quan lãnh đạo có quyền ra quyết định, bao gồm Hội nghị Bộ trưởng, Ðại hội đồng WTO, cơ quan giải quyết tranh chấp và cơ quan kiểm điểm chính sách thương mại; 2- Các cơ quan thừa hành và giám sát việc thực hiện các hiệp định thương mại đa phương, bao gồm Hội đồng thương mại hàng hóa, Hội đồng thương mại dịch vụ và Hội đồng các vấn đề liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ. Tất cả các nước thành viên đều có quyền tham gia vào hoạt động của ba hội đồng này. Ba hội đồng nói trên báo cáo trực tiếp các công việc của mình lên Ðại hội đồng WTO; 3- Các cơ quan thực hiện chức năng hành chính - thư ký là Tổng Giám đốc và Ban Thư ký WTO.

WTO là tổ chức thương mại lớn nhất toàn cầu, chiếm hơn 90% khối lượng thương mại thế giới; chi phối các chính sách thương mại của các quốc gia, điều tiết cả bốn lĩnh vực: thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, đầu tư liên quan đến thương mại và sở hữu trí tuệ liên quan đến thương mại. Kể từ khi thành lập năm 1995, WTO luôn đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hoạt động thương mại quốc tế phát triển lành mạnh. Gần đây nhất, chính những quy tắc của WTO đã giúp kìm chế chủ nghĩa bảo hộ trong thời kỳ khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu, tạo điều kiện cho thương mại thế giới phục hồi nhanh chóng. Mặc dù đóng vai trò quan trọng trong hệ thống thương mại quốc tế, nhưng những nỗ lực của WTO nhằm thúc đẩy thương mại đa phương vẫn còn hạn chế. Hiện nay, quá trình tự do hóa tự thân của mỗi quốc gia và tầm quan trọng của các thỏa thuận song phương, khu vực đã tăng lên rõ rệt. Hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hơn, ảnh hưởng gia tăng của những thành viên mới trong WTO, tính phức tạp của các vấn đề thương mại tăng lên đã làm cho việc thông qua các thỏa thuận đa phương mang tính toàn diện trở nên khó khăn hơn. Xu hướng này được thể hiện rõ nét ở Vòng đàm phán Doha đã và đang đe dọa hiệu lực của WTO.

Đảng và Nhà nước ta coi việc gia nhập WTO là một bước tiến quan trọng trong quá trình chủ động hội nhập vào nền kinh tế thế giới của nước ta. Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII (tháng 12-1997) khẳng định: Một trong các nhiệm vụ là tích cực và chủ động thâm nhập và mở rộng thị trường quốc tế, cụ thể, tiến hành khẩn trương, vững chắc việc đàm phán hiệp định thương mại với Mỹ, gia nhập APEC và WTO[1]. Đến Nghị quyết số 07-NQ/TW, ngày 27-11-2001 của Bộ Chính trị Về hội nhập kinh tế quốc tế, nhiệm vụ cụ thể cho hội nhập thời kỳ này là tích cực tiến hành đàm phán để gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) theo các phương án và lộ trình hợp lý, phù hợp với hoàn cảnh của nước ta là một nước đang phát triển ở trình độ thấp và đang trong quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế. Đại hội X của Đảng (năm 2006) chỉ rõ: Chuẩn bị tốt các điều kiện để bảo đảm thực hiện các cam kết khi nước ta gia nhập WTO, "... khai thác có hiệu quả các cơ hội và giảm tối đa những thách thức, rủi ro khi nước ta là thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)"[2]. Ngay sau khi Việt Nam gia nhập WTO, ngày 5-2-2007, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X đã ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TW Về một số chủ trương, chính sách lớn để nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững khi Việt Nam là thành viên của WTO. Tại Đại hội XI, Đảng ta thông qua chủ trương chủ động và tích cực hội nhập quốc tế. Tiếp đó, Nghị quyết số 22­-NQ/TW, ngày 10-4-2013 Về hội nhập quốc tế của Bộ Chính trị khẳng định tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW nói trên.

Trong các văn kiện được thông qua tại Đại hội XII của Đảng, định hướng tham gia WTO được lồng ghép trong các định hướng về hội nhập quốc tế và định hướng về đối ngoại đa phương. Tinh thần chung là: song song với việc nâng cao hiệu quả thực hiện các cam kết quốc tế, việc tham gia tại các tổ chức, diễn đàn đa phương cần được chuyển mạnh theo hướng chủ động, tích cực tham gia định hình các quy tắc và luật lệ tại các tổ chức, diễn đàn này.

(Trích trong sách:Tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng,

Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2016)

[1]. Xem Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t.56, tr. 612.

[2]. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Sđd, tr. 114.