Trang chủ Tin tức Tin văn hóa tư tưởng Chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài - Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

Chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài - Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

Chuyển giá là một hành vi do các chủ thể kinh doanh thực hiện nhằm thay đổi giá trị trao đổi của hàng hóa, dịch vụ trong quan hệ với các bên liên kết, từ đó giảm thiểu nghĩa vụ thuế phải nộp của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Trong bối cảnh Việt Nam đang tăng cường thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và ngày càng hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới, chuyển giá thực sự gây tổn hại cho nền kinh tế Việt Nam, không chỉ thất thu ngân sách mà còn tạo ra những tác động tiêu cực lên nền kinh tế - xã hội. Do vậy, việc kiểm soát hiệu quả hành vi chuyển giá để xác định chính xác nghĩa vụ thuế của các doanh nghiệp FDI, đảm bảo môi trường kinh doanh bình đẳng và lợi ích của quốc gia cần được đặc biệt quan tâm.

Để cung cấp thêm tri thức cho bạn đọc quan tâm đến vấn đề này, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản cuốn sách Chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài - Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam của TS. Dương Văn An.

chuyengia

Cuốn sách là nguồn tài liệu quý, giới thiệu đến bạn đọc một số vấn đề lý thuyết và thực tiễn về chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, các kinh nghiệm ứng phó với hành vi chuyển giá của một số quốc gia trên thế giới, từ đó đúc kết và đề xuất các phương hướng, quan điểm, biện pháp nhằm tăng cường khả năng ứng phó với hành vi chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đang hoạt động ở Việt Nam. Nội dung này được diễn giải qua 4 chương là:

  • Chương I - Một vài tranh luận xung quanh vấn đề chuyển giá;
  • Chương II - Một số vấn đề lý thuyết về chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI);
  • Chương III - Ứng phó với chuyển giá của một số quốc gia trên thế giới;
  • Chương IV - Chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam, giải pháp ứng phó với chuyển giá.

Đánh giá tổng thể nội dung cuốn sách, chỉ qua 4 chương với hơn 300 trang tài liệu nhưng tác giả TS. Dương Văn An đã mang đến cho bạn đọc cái nhìn tổng quát, sâu sắc, nhiều chiều về chuyển giá nói chung và thực trạng chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam nói riêng. Đi sâu vào từng chương, người đọc sẽ được tiếp cận với những luồng tri thức phong phú, nhằm trang bị kiến thức nền tảng để sẵn sàng đón đầu những thay đổi của thời đại kinh tế mới.

Trong chương I, tác giả đã bóc tách những khái niệm, vấn đề quan trọng trong chuyển giá dưới góc độ nghiên cứu của nhiều nhà khoa học như các quan điểm xoay quanh giá chuyển giao; khái niệm chuyển giá trong công ty có quan hệ liên kết; các hình thức, thủ thuật chuyển giá của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam; tác động của chuyển giá lên các nước tiếp nhận đầu tư; thực trạng chuyển giá và hoạt động kiểm soát chuyển giá ở Việt Nam.

Cụ thể, về vấn đề giá chuyển giao trong công ty có quan hệ liên kết, tác giả nhận định: “giá chuyển giao” phản ánh cách tính giá trong các giao dịch kinh tế nội bộ giữa các công ty thành viên bên trong một công ty đa quốc gia. Giá chuyển giao trong các giao dịch liên kết được tính cao hơn hoặc thấp hơn nhằm phục vụ mục đích doanh nghiệp, nhằm giảm thiểu số thuế phải nộp, gia tăng lợi ích cuối cùng… Việc định giá chuyển giao được xem là nguyên do dẫn đến vấn đề chuyển giá.

Về vấn đề chuyển giá, tác giả đã đưa ra nhiều luồng ý kiến của các chuyên gia kinh tế nước ngoài, sau đó đúc kết lại khái niệm chuyển giá mà hầu hết các nghiên cứu nước ngoài tập trung thống nhất, đó là: “Chuyển giá là việc thực hiện chính sách giá đối với hàng hóa, dịch vụ và tài sản được chuyển dịch qua các thành viên trong tập đoàn qua biên giới không theo giá thị trường nhằm tối thiểu hóa số tiền thuế phải nộp trên toàn cầu”. Các nghiên cứu của Việt Nam không có nhiều bổ sung so với các kết quả nghiên cứu quốc tế. Tuy nhiên, nhìn nhận từ góc độ thực tiễn, nhiều nghiên cứu của Việt Nam cho rằng chuyển giá không chỉ nảy sinh ở các công ty đa quốc gia, các giao dịch “qua biên giới” mà nó còn xuất hiện trong mối quan hệ giữa các doanh nghiệp liên kết nội địa nhằm luân chuyển lợi nhuận, giảm thiểu nghĩa vụ thuế.

Dựa trên các quan điểm về giá chuyển giao cũng như chuyển giá, tác giả đã nêu sơ lược các thủ thuật chuyển giá của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam. Có thể thấy, có rất nhiều hình thức chuyển giá, tuy nhiên, dù bằng hình thức chuyển giá nào thì bản chất của nó vẫn là “tính giá cao hoặc thấp không theo giá thị trường, tùy vào từng trường hợp cụ thể đối với hàng hóa, dịch vụ trong giao dịch liên kết, để doanh nghiệp đạt được mục tiêu giảm thiểu số thuế phải nộp”.

Thông qua nhiều ví dụ thực tiễn, tác giả Dương Văn An đã tổng hợp lại những tác động tiêu cực của chuyển giá lên nền kinh tế - xã hội của nước tiếp nhận đầu tư. Điển hình như: thất thu ngân sách, tạo ra môi trường cạnh tranh không lành mạnh cho các chủ thể kinh tế, tạo ra những khó khăn cho việc kiềm chế lao động, bất bình đẳng trong đãi ngộ lao động, thay đổi cơ cấu vốn của quốc gia tiếp nhận đầu tư, ảnh hưởng đến chính sách quản lý và điều hành kinh tế của chính phủ,…

Nếu chương I mở ra các vấn đề dưới nhiều góc độ nghiên cứu khác nhau thì chương II chính là kết quả nghiên cứu chuyên sâu, tổng hợp kiến thức của tác giả về vấn đề chuyển giá. Cụ thể là kiến thức về các vấn đề: định giá chuyển giao - cơ sở của chuyển giá; khái niệm và đặc điểm của hành vi chuyển giá; điều kiện và môi trường thúc đẩy chuyển giá; bản chất hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài; các hình thức doanh nghiệp FDI; những động cơ thúc đẩy doanh nghiệp FDI thực hiện hành vi chuyển giá; các hình thức, thủ thuật chuyển giá chủ yếu trong doanh nghiệp FDI; những xu hướng mới tác động đến chuyển giá hiện nay; tác động tích cực và tiêu cực của chuyển giá đến doanh nghiệp FDI; đến nước được chuyển lợi nhuận đến và nước tiếp nhận đầu tư.

Chương III là tổng hợp các kinh nghiệm ứng phó với vấn đề chuyển giá của một số quốc gia trên thế giới như Anh, Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc, Malaixia, Thái Lan và Indonexia. Có thể thấy, dù đối tượng là các cường quốc trên thế giới hay là các nước có nền kinh tế mới nổi hoặc đang phát triển trong khu vực thì tác động của chuyển giá, hệ lụy của chuyển giá và các biện pháp phòng, chống chuyển giá đều khá tương đồng. Điển hình như các điểm chung về các biện pháp phòng, chống chuyển giá: một là hoàn thiện thể chế, đặc biệt là hệ thống pháp luật và chính sách thuế liên quan đến giá chuyển giao, trong đó làm rõ các quy tắc và phương pháp xác định giá thị trường, các bên liên kết, thẩm quyền ngành thuế, hải quan…; hai là đầu tư xây dựng bộ máy chuyên trách về kiểm soát chuyển giá bao gồm cả con người, cơ chế và cơ sở vật chất phục vụ hoạt động; ba là tăng cường hợp tác giữa các cơ quan liên quan; bốn là xây dựng cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp và giá cả; năm là tăng cường thanh tra, kiểm tra. Đây cũng chính là những bài học đắt giá dành cho Việt Nam trong quá trình thực hiện phòng, chống chuyển giá.

Chương IV - Chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam, giải pháp ứng phó với chuyển giá đã giúp bạn đọc hình dung một cách rõ ràng thực trạng chuyển giá trong doanh nghiệp FDI ở Việt Nam. Sau 30 năm thực hiện Luật đầu tư nước ngoài (có hiệu lực từ năm 1987), nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam tăng đều cả về vốn đăng ký và vốn giải ngân. Các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam có nguồn gốc xuất xứ và lĩnh vực kinh doanh khá đa dạng. Khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam như thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; tạo việc làm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; cải thiện trình độ công nghệ chung thông qua hoạt động chuyển giao công nghệ; nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý kinh tế, quản trị doanh nghiệp cũng như năng lực cạnh tranh của nền kinh tế…

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, hoạt động của các khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng bộc lộ nhiều hạn chế, ẩn chứa nhiều vấn đề kinh tế phức tạp, tiêu biểu là vấn đề chuyển giá nhằm trốn, tránh nghĩa vụ thuế.

Trong chương IV, tác giả đã phân tích rõ ràng, thẳng thắn về các hình thức chuyển giá điển hình ở Việt Nam; tác động của chuyển giá trong các doanh nghiệp FDI đối với Việt Nam; nguyên nhân và điều kiện dẫn đến doanh nghiệp FDI thực hiện hành vi chuyển giá ở Việt Nam. Thông qua việc khắc họa bức tranh hiện thực về chuyển giá, tác giả đã cho người đọc thấy rõ vai trò quan trọng của việc kiểm soát chuyển giá và các biện pháp ứng phó với chuyển giá ở Việt Nam. Đồng thời nhận định ứng phó với chuyển giá là một nhiệm vụ khó khăn, phức tạp đối với mọi quốc gia trên thế giới. Đối với Việt Nam, một mặt, đây là nhiệm vụ cần thực hiện để đảm bảo quyền đánh thuế hợp pháp của nhà nước, thực hiện mục tiêu về nguồn thu ngân sách, duy trì môi trường kinh doanh công bằng và lành mạnh. Mặt khác, không được lạm dụng các biện pháp ứng phó với chuyển giá đến mức làm xấu đi môi trường đầu tư, tạo ra những hiệu ứng tiêu cực đối với việc thu hút và hấp thụ dòng vốn FDI. Việc thực thi các biện pháp ứng phó với hành vi chuyển giá là nhiệm vụ then chốt, lâu dài, thường xuyên, cần được đầu tư nguồn lực một cách xứng đáng.

Cuốn sách đã đi từ nội dung lý thuyết căn bản, cơ sở, đến đào sâu nội dung thực tiễn thẳng thắn, xúc tích, sau đó đúc kết lại những giải pháp cần thiết để ứng phó với hành vi chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đang hoạt động ở Việt Nam. Đây là một phương pháp thể hiện tri thức có tính logic, đảm bảo tính tuần tự khi tiếp cận các vấn đề và khả năng đọc hiểu cho bạn đọc. Bằng việc cụ thể hóa những vấn đề có tính chất chiến lược và đưa ra những ví dụ đắt giá về thực tế lịch sử qua từng thời kỳ, cuốn sách chính là nguồn tài liệu quý, dễ hiểu, dễ tiếp cận đối với bạn đọc để trang bị vốn tri thức phong phú về chuyển giá trong doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đồng thời ứng dụng vào thực tiễn quản lý nhà nước, hoạch định chính sách, phát triển kinh tế lâu dài tại Việt Nam.

Kiều Trang