Cuốn sách 106 nhà thông thái (Nguyên tác 106 filosofov: Zhizn, sudba, uchenie) do tác giả người Nga P.S.Taranốp biên soạn, Đỗ Minh Hợp dịch và hiệu đính từ bản tiếng Nga do Nhà xuất bản Sóng Thần xuất bản năm 1996, được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật xuất bản lần đầu năm 2001 và lần thứ hai tháng 9 năm 2012. Trên tiêu chí “chỉ quan tâm đến các nhân vật trong đó thành tố tư tưởng trong sự nghiệp sáng tạo đã rõ ràng”, P.S.Taranốp đã lấy mốc từ Vua Sôlômông (King Solomon) cho đến Áctua Sôpenhaoơ (Arthur Schopenhauer), chọn ra 106 gương mặt triết học từ Cổ đại đến Cận đại, từ Tây sang Đông, từ nền văn minh Do Thái minh triết, Hy-La rực rỡ, Tây Âu hàn lâm đến phương Đông huyền bí; từ những triết gia không ai không biết (như Êdốp, Lão Tử, Phật Thích Ca Mâu Ni, Khổng Tử, Xôcrát, Platôn, Chúa Giêsu, Ôgustanh, Tômát Đacanh, Brunô, Môngteskiơ, Vônte, Cantơ, Gớt, Hêghen,…) cho đến những nhân vật công chúng ít có dịp tiếp xúc hơn (như Dênông, Điôghen, Thương Ưởng, Pirông, Êpictê, Machiavelli, Hium, Laplaxơ,…) và dành vị trí cho họ theo thời gian tịnh tiến. Đã có nhiều công trình nghiên cứu kỳ công và đồ sộ về các nhân vật trên nhưng lần này độc giả sẽ gặp lại những gương mặt quen thuộc trong một diện mạo mới. Những nét chính về cuộc đời, các sự kiện làm nên số phận, tạo nên tính cách, những lý thuyết khoa học và tư tưởng đặc trưng cho 106 nhà thông thái được trình bày khái quát, cô đọng, lược khảo vắn tắt trong hơn 750 trang sách theo bốn tiêu chí: cuộc đời, số phận, học thuyết và tư tưởng.

Số trang khá dày dạn và dòng chữ khiêm tốn “Sách tham khảo” có thể khiến một vài người chùn bước. Sẽ thật đáng tiếc khi bỏ qua một cuốn sách hay chỉ vì mỗi ấn tượng ban đầu. 106 nhà thông thái có những giá trị không hiển hiện ngay cái nhìn đầu tiên, mà chỉ khám phá ra khi thử trải nghiệm. Đây không chỉ là một cuốn tài liệu tham khảo, một cuốn sách giáo khoa lịch sử triết học tương đối đầy đủ, súc tích, cho ta một cái nhìn khách quan và khái quát về cuộc đời và tư tưởng, học thuyết của hầu hết những bộ óc vĩ đại nhất trong lịch sử tư tưởng nhân loại. Đây không chỉ là cuốn cẩm nang về triết học, “Những ai chưa biết gì, thì bây giờ, nhờ cuốn sách này, sẽ hiểu triết học tới 80 phần trăm; những ai đã có vốn tri thức triết học tối thiểu, có thể hoàn thiện tòa nhà triết học của mình đến mức “chìa khóa trao tay”; những ai đi chuyên sâu về triết học, sẽ được giúp đỡ để vĩnh viễn không đánh mất những gì đã có”. Đây còn là những tư liệu có giá trị tham khảo thêm, tham khảo chéo cho những ai nghiên cứu về lịch sử, về không gian văn hóa xã hội nơi các bậc hiền nhân từng hít thở, về tâm tưởng, tư duy thời đại họ đã sống. Đây cũng có thể đơn giản là cuốn sách để suy nghiệm những khi rảnh rỗi.

Cuốn sách dành cho tất cả mọi người.

Từ những trang đầu tiên, vị Vua Sôlômông anh minh đã nói “Dòng họ mất đi, rồi dòng họ lại đến, còn trái đất thì vẫn y nguyên”. Phải chăng đây là lời cảm thán trước sự vĩnh cửu của tự nhiên và sự hữu hạn của con người. Hay là một kết luận bình thản của bậc hiền minh đã thấu triệt quy luật cuộc đời tất yếu. Chỉ bằng những dòng mực đen trên nền giấy trắng, liệu có thể đảm bảo ta đang đứng cùng trong một khung cảnh, nhìn cùng về một hướng với cổ nhân? Suy luận vô căn cứ sẽ chỉ là võ đoán. Thời gian cuồn cuộn chảy làm đổi thay các hệ chuẩn tư duy, các cơ sở thực tiễn và nhận thức về văn hóa, khoa học, xã hội và ngôn ngữ. Người xưa bảo nhau “trời tròn, đất vuông”, người nay đều biết quả đất tròn quay quanh mặt trời, nhưng trái đất xưa nay vẫn là trái đất, “trái đất thì vẫn y nguyên”. Vì vậy, một hệ quy chiếu nhất định, vào một không gian - thời gian khác sẽ trở nên khiên cưỡng. Bản thân mỗi con người cũng có một hệ quy chiếu riêng, điều làm nên những tiểu vũ trụ khác biệt và độc đáo. Cuốn sách đã cố gắng để mang lại một cái nhìn khách quan nhất, thể hiện một cách bản nguyên nhất, mà không bị biến dạng bởi dòng thác thời gian hay thậm chí là bị hạn chế bởi con mắt định kiến của thời đại. Mỗi người đọc sẽ tự đắm mình, tự cảm nhận những dòng chảy tư tưởng bằng chính thế giới quan và nhân sinh quan của bản thân. Và như tác giả cuốn sách này đã viết: “Vì triết học không phải là các vấn đề, mà là cách thức chúng ta muốn và có thể nhận thức được chúng”.

Con người là những triết gia.

Còn đối với hơn một trăm bậc hiền triết vĩ đại, họ hiện ra trong cuốn sách này “như là họ đã từng hiện ra với mình, với những người mà họ tin tưởng và tôn trọng ý kiến”, để “độc giả có được khả năng lắng nghe, lĩnh hội, thâm nhập và hiểu được họ”. P.S.Taranốp không những đã bộc lộ thái độ khách quan, tôn trọng các bậc hiền minh, mà còn thể hiện sự tôn trọng độc giả, gián tiếp đưa độc giả vào vị trí như người được đối thoại. Không chú giải rườm rà, không chuyện kể lê thê. Không bị tác động bởi ý kiến kẻ thứ ba, không bị chắt lọc qua lăng kính phê bình. Chỉ có cá nhân - người đọc và cá nhân - người được đọc, được lắng nghe và được thấu hiểu. Tiếp xúc trực tiếp qua những dòng chữ súc tích, chân thật và khái quát nhất, người ta có thể gạt bỏ mọi rào cản hệ tư tưởng, trình độ nhận thức, áp đặt tư duy để tiếp cận, cảm nhận và lĩnh hội tư tưởng của những triết gia vĩ đại, theo cách của riêng mình.

Mỗi người có phương thức lĩnh hội riêng.

Con người lĩnh hội bằng nhiều cách khác nhau, vì mỗi người là một tiểu vũ trụ độc đáo và khác biệt. Nhưng tất cả chúng ta cùng tồn tại chung trong một đại vũ trụ, cùng mang một tên gọi chung là nhân loại. Có những câu hỏi cả nhân loại quan tâm, có những chân lý mọi người cùng công nhận. Có những tư tưởng, phán đoán, quan điểm, ý kiến cá nhân được thể hiện qua những đoạn trích dẫn, những câu châm ngôn, cách ngôn, nhận xét, chỉ dụ, lời khuyên, lời cảnh tỉnh,… đã trở thành chân lý hiển nhiên và phổ biến tới mức đọc đến đây ta không khỏi thốt lên “À!” và trong đầu bật ra muôn vàn liên tưởng. Hơn một trăm cuộc đời, và hàng trăm số phận khác từng giao thoa với những cuộc đời ấy, tuy không thể làm mẫu số chung cho toàn bộ nhân loại, nhưng sẽ có những nơi ta nhìn thấy hình bóng mình đâu đó. Sự tương đồng kéo chúng ta lại gần nhau, còn sự nhất quán gắn kết từng cá thể thành một khối thống nhất. Ở đó, con người nhận ra cái riêng của chính mình đang hòa quyện trong cái chung của trí tuệ toàn nhân loại.

Mỗi người tìm được một phần mình trong sách.

Mỗi sớm mai, trước khi khởi đầu một ngày mới bận rộn, ta hãy dành thời gian ngồi xuống ít phút, nhâm nhi một tách trà nóng, hít thở nhịp nhàng, giở một trang và đọc vài dòng tâm đắc. Có đôi khi ta mở đến một trang ngẫu nhiên và tận hưởng những bất ngờ lý thú. Hãy quan sát cuộc sống và chiêm nghiệm xem, bạn đã tìm thấy câu châm ngôn của sáng nay chưa?

Sách dày 752 trang, khổ 16 x 24 cm, bìa mềm, xuất bản tháng 9-2012, giá bìa 153.000đ.

Nguyễn Mai Anh

Phòng Biên tập kỹ thuật - Trung tâm Tổ chức In