Trang chủ 70 năm ngày Truyền thống Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật Nhà xuất bản Sự thật kiện toàn tổ chức, nâng cao chất lượng sách phục vụ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1964 - 1975)

Nhà xuất bản Sự thật kiện toàn tổ chức, nâng cao chất lượng sách phục vụ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1964 - 1975)

Tháng 5-1964, đồng chí Minh Tranh chuyển công tác. Đồng chí Phan Tiến Tích được bổ nhiệm làm Giám đốc Nhà xuất bản Sự thật.

Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước bước sang một giai đoạn mới. Tháng 8-1964, trước sự phát triển lớn mạnh của cách mạng miền Nam, đế quốc Mỹ đã dựng lên “sự kiện vịnh Bắc Bộ”, ngang nhiên phát động cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân, mong muốn cắt đứt sự chi viện của miền Bắc xã hội chủ nghĩa cho chiến trường miền Nam, đè bẹp ý chí thống nhất đất nước của nhân dân ta. Bị thất bại trong chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” ở miền Nam, đế quốc Mỹ chuyển sang chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, chính thức đưa quân viễn chinh Mỹ vào miền Nam từ tháng 3-1965 và tăng cường dùng máy bay, tàu chiến đánh phá miền Bắc.

Hà Nội trở thành một trọng điểm bị đánh phá ác liệt. Để bảo đảm an toàn và tiếp tục hoàn thành những trọng trách của mình, tháng 7-1965, Nhà xuất bản rời khỏi Hà Nội, sơ tán lên xã Đại An, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ, cách Hà Nội hơn 150km. Hơn một năm sau, theo chỉ đạo của Trung ương, Nhà xuất bản chuyển về thôn Đĩnh Tú, xã Cấn Hữu, huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội). ở đâu, Nhà xuất bản cũng nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của cán bộ, nhân dân địa phương, tạo mọi điều kiện về nơi ăn chốn ở, nơi làm việc cho cán bộ, nơi học hành cho con em cán bộ Nhà xuất bản. Trong hoàn cảnh sơ tán, công tác của Nhà xuất bản Sự thật có nhiều khó khăn. Chấp hành chỉ thị của đồng chí Trường Chinh rằng, dù khó khăn đến đâu cũng phải xuất bản sách kinh điển Mác - Lênin và sách của Đảng, của Bác Hồ, Nhà xuất bản đã tổ chức tốt công tác ở nơi sơ tán để làm việc có hiệu quả nhất, kỷ luật công tác và nền nếp sinh hoạt được duy trì chặt chẽ, hoạt động và tổ chức của Nhà xuất bản luôn được bảo đảm. Nhà xuất bản tập trung xuất bản nhiều tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, một số tập trong bộ Lênin toàn tập và bộ Tư bản của C. Mác được hoàn thành. Số đầu sách xuất bản thời kỳ này tạm giảm xuống, sách chủ yếu là các tác phẩm dịch.

Sau những thất bại liên tiếp của Mỹ và bè lũ tay sai ở Việt Nam, năm 1968, Giônxơn buộc phải tuyên bố ngừng ném bom miền Bắc và ngồi vào bàn đàm phán với ta tại Thủ đô Pari của nước Pháp. Lúc này, Nhà xuất bản Sự thật lại quay trở về Hà Nội tiếp tục làm việc, nhưng vẫn để lại một số bộ phận sẵn sàng chuẩn bị nếu chiến tranh quay trở lại.

Đầu năm 1972, đồng chí Lê Duẩn - Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng tới thăm và động viên cán bộ, công nhân viên Nhà xuất bản Sự thật. Đồng chí phát biểu chỉ rõ vai trò, nhiệm vụ của Nhà xuất bản là kiện toàn tổ chức, nâng cao nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ đáp ứng những yêu cầu và đòi hỏi phục vụ trên mặt trận văn hóa - tư tưởng

của Đảng trong những giai đoạn tiếp theo, quyết tâm đi theo con đường của chủ nghĩa Mác - Lênin, của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vạch ra, khôi phục và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Sách của Nhà xuất bản lúc này hầu hết là các tác phẩm của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước viết về chủ nghĩa Mác - Lênin, về Cách mạng Tháng Mười Nga, về Chủ tịch Hồ Chí Minh, về cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và công cuộc đấu tranh thống nhất đất nước.

Cùng với hoạt động biên tập - xuất bản sách, tổ chức bộ máy của Nhà xuất bản cũng có những thay đổi cơ bản, được đánh dấu với quyết định thành lập Ban Biên tập vào năm 1972 của Ban Tuyên huấn Trung ương. Các bộ phận cơ bản của một nhà xuất bản đã từng bước được xây dựng. Đội ngũ cán bộ được tăng cường bằng một thế hệ cán bộ mới tốt nghiệp ở các trường Đảng, trường đại học và các trường trung học về biên tập, mỹ thuật, tài chính... Việc cử cán bộ đi học bổ túc tại Khoa Xuất bản, Trường Tuyên huấn Trung ương cũng được chú trọng.

Đến giữa năm 1972, khi Níchxơn ra lệnh ném bom trở lại miền Bắc, Nhà xuất bản lại phải rời Hà Nội một lần nữa, qua Phùng sang xã Song Phượng, huyện Đan Phượng, rồi sau đó chuyển đến thôn Vân Trai và thôn Lai Bồ, xã Tây Đằng, huyện Ba Vì, tỉnh Hà Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội). Đình Tây Đằng hồi đó là nơi hội họp chủ yếu của cán bộ Nhà xuất bản.

Sau thất bại của cuộc tập kích chiến lược bằng máy bay B52 trong 12 ngày đêm cuối năm 1972 tại Hà Nội, ngày 27-1-1973, Mỹ buộc phải ký Hiệp định Pari về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam và rút quân về nước. Đầu năm 1973, Nhà xuất bản quay trở về Hà Nội.

Trong thời gian chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, Nhà xuất bản Sự thật đã xuất bản được một số cuốn sách quan trọng. Quán triệt tinh thần độc lập, tự chủ trong công tác nghiên cứu lý luận nhằm giải quyết những vấn đề thực tiễn của cách mạng nước ta, rút kinh nghiệm trong quá trình công tác, Nhà xuất bản đã chú trọng hơn đến việc xuất bản sách của nước ngoài, cơ cấu sách bảo đảm, đề tài được lựa chọn kỹ hơn. Thực hiện chỉ thị của đồng chí Lê Duẩn khi tới thăm Nhà xuất bản: “Phải làm sao biến Nhà xuất bản Sự thật thành nơi công tác lý luận... Các đồng chí phải làm công tác lý luận, phải góp phần xây dựng một đội ngũ làm công tác lý luận, không có lý luận, cách mạng không thể tiến lên được” , hoạt động của Nhà xuất bản có nhiều chuyển biến tích cực. Bên cạnh việc tiếp tục xuất bản các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Nhà xuất bản Sự thật đã xuất bản được một số tác phẩm lý luận quan trọng của các đồng chí lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Sách của Chủ tịch Hồ Chí Minh có các tác phẩm như: Vì độc lập và tự do của Tổ quốc, chúng ta quyết đánh và quyết thắng (Lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch ngày 20-7-1968); Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân (1969); Vì độc lập tự do, vì chủ nghĩa xã hội (1970)... Đồng chí Lê Duẩn có các tác phẩm: Hăng hái tiến lên dưới ngọn cờ vĩ đại của Cách mạng Tháng Mười (1967); Nắm vững đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa, tiến lên xây dựng kinh tế địa phương vững mạnh (1968); Chủ nghĩa Lênin soi sáng mục tiêu cách mạng của thời đại (1970); Học tập và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Lênin (1970); Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, vì độc lập, tự do, vì chủ nghĩa xã hội, tiến lên giành những thắng lợi mới (1970, 1975); Mấy vấn đề về cán bộ và về tổ chức trong cách mạng xã hội chủ nghĩa (1973)... Đồng chí Trường Chinh có các tác phẩm: Hồ Chủ tịch, lãnh tụ kính yêu của giai cấp công nhân và nhân dân Việt Nam (1966 và các năm khác); Đời đời nhớ ơn Các Mác và đi con đường Các Mác đã vạch ra (1968); Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Việt Nam (gồm 2 tập, 1975); Về công tác Mặt trận hiện nay (1972, 1975)... Đồng chí Phạm Văn Đồng có tác phẩm: Chủ tịch Hồ Chí Minh, tinh hoa và khí phách của dân tộc, lương tâm của thời đại (1970)... Nhiều đầu sách về công tác xây dựng Đảng, công tác quân sự, công tác quản lý kinh tế, quản lý hợp tác xã... đã khái quát được những vấn đề thực tiễn của cách mạng nước ta. Nhà xuất bản cũng đặc biệt quan tâm đến việc xuất bản những tác phẩm đấu tranh chống các trào lưu cơ hội chủ nghĩa trên thế giới.

Đi đôi với việc coi trọng nội dung sách, đối tượng đọc sách, nhất là đông đảo quần chúng nhân dân có trình độ kiến thức phổ thông cũng được Nhà xuất bản hết sức chú ý. Nhà xuất bản đã tổ chức những cuộc khảo sát, nghiên cứu, thảo luận để xuất bản sách cho đối tượng này. Nhân sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh đề xướng vấn đề giáo dục chính trị cho đảng viên mới theo mẫu của hai lớp đảng viên mới tại Hà Nội, Nhà xuất bản Sự thật đã phối hợp với Vụ Huấn học - Ban Tuyên huấn Trung ương xuất bản một bộ sách cho đảng viên mới. Lớp học mẫu được Chủ tịch Hồ Chí Minh đích thân đến khai mạc và huấn thị. Đồng chí Trường Chinh và đồng chí Phạm Văn Đồng giảng về lý tưởng cộng sản chủ nghĩa; các đồng chí Hoàng Anh và Nguyễn Văn Trân giảng về đường lối cách mạng; các đồng chí Hoàng Quốc Việt và Tố Hữu giảng về công tác Đảng. Các bài giảng này đã kịp thời được biên tập lại thành bài mẫu về các vấn đề nói trên để in thành sách. Sách mẫu đã được in đi in lại nhiều lần và phát hành với số lượng khá lớn. Bên cạnh đó, một hệ thống sách lý luận phổ thông cho đông đảo quần chúng do các cán bộ lý luận biên soạn cũng đã được xuất bản.

Các ban của Trung ương Đảng cũng đã tham gia vào việc biên soạn sách và sử dụng sách như một công cụ để hướng dẫn công tác. Ban Công nghiệp đã tham gia biên soạn một hệ thống sách về quản lý xí nghiệp công nghiệp. Ban Nông nghiệp cũng biên soạn có một hệ thống sách về quản lý hợp tác xã. Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng công bố một số công trình nghiên cứu về Đảng, về Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Sự nghiệp đấu tranh thống nhất Tổ quốc được phản ánh thông qua các tác phẩm: Lời kêu gọi ngày 28-1-1973 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam và Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1973); Phấn khởi, tin tưởng, tiến lên giành thắng lợi mới (1973); Kiên quyết đưa sự nghiệp cách mạng đến toàn thắng (1973); Tình hình mới, nhiệm vụ mới (1974); Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước vĩ đại (Tập I - IV, 1974, 1975); các sách công bố các văn kiện của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam: Những văn kiện chủ yếu của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (từ tháng 12-1963 đến tháng 10-1964 và từ tháng 1-1967 đến tháng 12-1967) (1964, 1968) và của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam; các luận văn về chính trị, quân sự của các tác giả miền Nam; các văn kiện về Hội nghị Pari như: Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam (1973)... Chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” năm 1972 cũng được phản ánh bằng những trang sách rất sinh động như: 12 ngày rực rỡ chiến công làm nức lòng thế giới (1973).

Sự hợp tác với Liên Xô được chú trọng, tăng cường. Năm 1974, Nhà xuất bản Sự thật hoàn thành việc xuất bản bộ Lênin toàn tập gồm 35 tập (dịch theo bản in lần thứ tư của Liên Xô). Cũng trong năm này, Nhà xuất bản bắt đầu hợp tác với Nhà xuất bản Tiến Bộ (Liên Xô) xuất bản bộ V.I. Lênin toàn tập (xuất bản lần thứ năm). Trong sự hợp tác xuất bản này, Nhà xuất bản Sự thật cung cấp bản dịch (trên cơ sở Toàn tập lần thứ tư của Liên Xô đã được xuất bản bằng tiếng Việt), cung cấp chuyên gia, còn Nhà xuất bản Tiến Bộ xây dựng bản thảo, tổ chức in. Nhờ sự hỗ trợ của cả hai phía, đến năm 1974, bộ sách đã bắt đầu ra những tập đầu tiên. Đây là bộ sách quý, được xuất bản với kỹ thuật cao, hình thức đẹp, được đánh giá rất cao, đáp ứng kịp thời yêu cầu về sách kinh điển không chỉ ở miền Bắc mà đặc biệt là cả ở miền Nam ngay sau ngày được giải phóng.

Một sự kiện có ảnh hưởng đến cơ cấu tổ chức và chức năng của Nhà xuất bản Sự thật, là ngày 16-6-1973, Ban Tuyên huấn Trung ương có quyết định thành lập Nhà xuất bản Sách giáo khoa Mác - Lênin trực thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương. Theo quyết định này, Nhà xuất bản Sự thật giải thể Phòng sách giáo khoa và chuyển việc xuất bản sách giáo khoa Mác - Lênin cho Nhà xuất bản Sách giáo khoa Mác - Lênin1.

Về mặt chính trị và nghiệp vụ, Nhà xuất bản đã xuất bản được một khối lượng lớn sách kinh điển, bao gồm toàn bộ các tác phẩm của Lênin, các tác phẩm chủ yếu của C. Mác và Ph. Ăngghen. Ngoài các bộ sách lớn toàn tập và tuyển tập, các tác phẩm lẻ cũng đã được xuất bản khá nhiều, phù hợp với yêu cầu của cán bộ và nhân dân trong từng giai đoạn cách mạng cụ thể. Trong những năm chiến tranh, số lượng đầu sách tuy có giảm nhưng công tác xuất bản sách lại ngày càng quy củ hơn. Kế hoạch xuất bản được thực hiện khá khoa học, chặt chẽ, loại bỏ được những ngẫu nhiên, tự phát hoặc những đề tài thiếu tính Đảng.

Thể hiện sự quan tâm đặc biệt tới Nhà xuất bản Sự thật, các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước: Lê Duẩn, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Tố Hữu, Nguyễn Thị Định đã đến thăm và động viên tập thể cán bộ, nhân viên Nhà xuất bản trong thời gian này.

Có thể nói, chặng đường 1954 - 1975 là chặng đường Nhà xuất bản Sự thật trưởng thành thêm một bước về mặt tổ chức, chính trị và nghiệp vụ. Đó là những tiền đề hết sức quan trọng, tạo điều kiện để Nhà xuất bản bước sang một thời kỳ phát triển mới.

Trích trong cuốn Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật

70 năm xây dựng và phát triển (1945 - 2015)