Loading...

Thời kỳ làm báo của ông Trần Quốc Hương ở An toàn khu

Ngày đăng: 17/06/2020 - 16:06

Tổng Bí thư Trường Chinh đã chỉ thị cho ông Trần Quốc Hương và Đội công tác dành hẳn một địa điểm bí mật mà chỉ riêng Tổng Bí thư lui tới, viết bài.

Một cuộc sát hạch nghiêm túc

Vừa thoát khỏi nhà tù Hỏa Lò năm 1943, ông Trần Quốc Hương được cử về công tác tại Ban Cán sự Đảng (nay gọi là Tỉnh ủy) tỉnh Phúc Yên (nay là tỉnh Vĩnh Phúc), phụ trách địa bàn từ thị trấn Hương Canh (huyện Bình Xuyên) đến huyện Tam Dương. Cuối tháng 6/1943, ông Trần Quốc Hương được Tổng Bí thư Trường Chinh hẹn gặp ở đền Hai Bà Trưng, làng Hạ Lôi, huyện Yên Lãng (tức Mê Linh hiện nay), khi đó là một huyện thuộc tỉnh Phúc Yên (nay thuộc Hà Nội).

Từ 7 giờ sáng đến gần trưa, ông Trường Chinh đã hỏi ông Trần Quốc Hương đủ mọi chuyện cũng như lắng nghe ông Hương nói. Sau này, nhớ lại, ông Hương đánh giá đó là một cuộc sát hạch nghiêm túc của một người thầy đáng kính. Dưới trưa nắng hè gay gắt hôm đó, Trần Quốc Hương đạp xe men theo đường đất ven sông đưa Trường Chinh đến bến đò thì chia tay nhau.

Lần gặp sau, Tổng Bí thư Trường Chinh cho biết Thường vụ Trung ương Đảng quyết định rút Trần Quốc Hương khỏi Ban Cán sự Đảng tỉnh Phúc Yên, để nhận công tác mới thuộc Công tác đội trong An toàn khu (ATK) của Trung ương Đảng.

Trong hồi ký Những năm tháng làm việc bên anh Trường Chinh, ông Trần Quốc Hương ghi rõ, xây dựng ATK là một sáng kiến quan trọng hàng đầu do Tổng Bí thư Trường Chinh khởi xướng. Công tác tổ chức ATK được Tổng Bí thư diễn giải như thiết kế tàu ngầm, các khoang tàu phải ngăn cách với nhau, trường hợp có khoang bị thủng, bị vỡ thì nước không thể tràn sang khoang khác, giữ cho tàu khỏi bị chìm.

Cùng đóng với Ban Thường vụ Trung ương Đảng ở ATK là cơ quan báo Đảng và nhà in báo Đảng. Một trong số đó là cơ sở Trung ương Đảng tại gia đình cụ Ngô Văn Phán ở ven sông Hồng, thuộc xã Tráng Việt, huyện Yên Lãng. Nơi đây là cơ sở in của Trung ương Đảng với tên gọi Nhà in Trần Phú. Các tờ báo Cứu QuốcCờ Giải phóng của Trung ương Đảng và Mặt trận Việt Minh đã được in tại đây.

Báo Cứu Quốc, lấy danh nghĩa là cơ quan tuyên truyền, tranh đấu của Tổng bộ Việt Minh, do Tổng Bí thư Trường Chinh trực tiếp phụ trách. Làm báo với Tổng Bí thư lúc bấy giờ chỉ mới có ông Lê Quang Đạo, Bí thư Ban Cán sự tỉnh Bắc Ninh vừa được điều về làm Bí thư Ban Cán sự tỉnh Phúc Yên và được chỉ định làm biên tập viên chính của báo Cứu Quốc.

Tiếp nối báo Cứu Quốc, Thường vụ Trung ương Đảng cho ra báo Cờ Giải phóng - cơ quan tuyên truyền cổ động của Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương. Tổng Bí thư Trường Chinh trực tiếp phụ trách tờ báo. Biên tập viên báo Cờ Giải phóng lúc đầu là ông Lê Quang Đạo, sau đó là ông Lê Liêm, Bí thư Ban Cán sự tỉnh Phúc Yên.

“Bữa tiệc” hiếm có giữa dân với Đảng

Ông Trần Quốc Hương cho biết: “Báo Cờ Giải phóng, lúc đầu đóng ở nhà ông Hoàng Xuân Quán, làng Lâm Hộ, Yên Lãng, gần ga Thạch Lỗi, Phúc Yên, được ít lâu, chuyển sang nhà em ông Hoàng Xuân Quán là Hoàng Xuân Thông, cũng ở gần đó”.

Ngày nay, khi cầm trên tay các tờ báo Cứu QuốcCờ Giải phóng, chúng ta sẽ thấy ở cuối trang có dòng chữ: in tại Nhà in Phan Đình Phùng và Nhà in Trần Phú. Ông Trần Quốc Hương nhớ lại: “Gọi là 2 nhà in cho oai, chứ thuở hàn vi của Đảng, lo toan công việc in báo và các tài liệu, văn kiện của Đảng, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của anh Trường Chinh, chỉ có mấy anh Phạm Đức Khiêm, Nguyễn Lương Hoàng và Đỗ Quốc Tuấn, vốn là những thanh niên công nhân của các nhà in của tư bản Pháp”. Còn phương tiện in ấn là mấy phiến đá mỏng làm bàn in, hộp mực, bút viết và con lăn (gọi là in li-tô).

Khi cơ quan in báo đến độ trưởng thành, đáp ứng được yêu cầu của cách mạng, cùng với Công tác đội, được đóng ngay bên cạnh Thường vụ Trung ương. Chính Tổng Bí thư Trường Chinh đã chỉ thị cho ông Trần Quốc Hương và Đội công tác dành hẳn một địa điểm bí mật mà chỉ riêng Tổng Bí thư lui tới, viết bài và chăm lo cho cả số báo ngay gần cơ sở in báo.

Địa điểm được ông Trần Quốc Hương và Đội công tác lựa chọn là gia đình cụ Ngô Văn Phán ở làng Tráng Việt. Cụ Phán hơn 60 tuổi, có hai người con trai là Ngô Văn Mạo và Ngô Văn Suổi. Vợ ông Mạo là bà Hoàng Thị Long, người đảng viên đầu tiên của chi bộ ghép Nhà in Trần Phú và thôn Tráng Việt. Bà Long là em gái ông Hoàng Xuân Quán, người đảng viên đầu tiên của tỉnh Phúc Yên.

Một trong những nhân chứng là đại tá Ngô Thành Vân nhớ lại kỷ niệm khi Tổng Bí thư Trường Chinh về cơ sở nhà in Trung ương Đảng ở Tráng Việt khi nạn đói năm Ất Dậu (1945) đã lan dần. Cụ Ngô Văn Phán - chủ nhà - biết tin đã cố chống gậy lên thôn trên vay một đấu cám, rồi sai người con dâu cả là Hoàng Thị Long đem rang lên. Trong nhà còn sót lại một ít mật mía, bà Long nấu cháo chè cám để cán bộ Đảng cùng ăn cho ấm bụng.

Cụ Phán vừa nói xong thì bà Long bưng lên một liễn cháo chè cám cùng một chồng bát đàn (loại bát sành, miệng rộng và nông), đổ ra vừa được sáu bát. Bà Long vừa rót cháo vừa nói: “Chúng em dưới nhà đã có đủ cả rồi, đây là phần của các anh”.

Những cán bộ nhà in trong lòng nôn nao khó tả trước ân tình sâu nặng của gia đình cơ sở cụ Phán và bà Long mà chẳng nói nên lời. Cảm động, đồng chí Trường Chinh gặng hỏi: “Trước là chăm lo các cháu bé, các cháu đã được ăn chưa, chị cả?”. Cụ Phán nói: “Các anh ơi, các anh phải sống để hoạt động, nước nhà mới được độc lập, cách mạng mới thành công chứ!”. Tổng Bí thư Trường Chinh đáp: “Vâng, chúng tôi xin gia đình, xin cụ, có mấy người đây mỗi người mỗi bát, cùng ăn cho vui cả chứ ạ!”.

Đại tá Ngô Thành Vân bồi hồi: “Thế là mỗi người chúng tôi tay hơi run, nghẹn ngào lần lượt nâng bát cháo chè đưa lên miệng, vừa ngon ngọt, vừa có mùi thơm cay của gừng trong chè - thắm tình máu thịt, đượm tình cá nước”. Và ông ví von, có lẽ đây là “bữa tiệc” giữa dân với Đảng hiếm có trên trần gian này.

Theo thống kê của ông Trần Quốc Hương, từ cuối năm 1942 cho đến Cách mạng Tháng Tám, báo Cờ Giải phóng chỉ ra được 15 số. Số 1 đến số 2 cách nhau hơn 10 tháng trời; sau đó rút dần khoảng cách xuống 6 tháng rồi 2 tháng một số. Phải đến đầu năm 1945, mỗi tháng mới ra được một số báo. Số báo cuối cùng in ở ATK đề ngày 17/7/1945.

Cách mạng thành công, ngày 25/8/1945, sau cuộc họp cán bộ tuyên truyền, báo chí, văn hóa, văn nghệ, tại hội quán Khai Trí Tiến Đức cũ, Trần Quốc Hương đã cùng Phạm Văn Khoa chọn địa điểm để làm trụ sở của báo Cờ Giải phóng. Đó là ngôi nhà 58 phố Quán Sứ (Hà Nội).

Đến ngày 12/9/1945, báo Cờ Giải phóng ra số 16 là số đầu tiên xuất bản công khai ở Hà Nội sau Cách mạng Tháng Tám, in măng sét màu đỏ tươi, giấy trắng, với số lượng phát hành 10.000 tờ. Cầm trên tay tờ báo mới in còn thơm mùi mực, ông Trần Quốc Hương rưng rưng xúc động…

Tóm tắt tiểu sử đồng chí Trần Quốc Hương

Đồng chí Trần Quốc Hương tham gia cách mạng từ năm 1937, hoạt động trong Đoàn Thanh niên Dân chủ, Phản đế và sau đó là Ủy viên Ban Chấp hành Thanh niên Cứu quốc Hà Nội.

Năm 1942, đồng chí bị thực dân Pháp bắt trong cuộc đấu tranh ủng hộ Liên Xô, giam ở Hỏa Lò, Hà Nội. Trong tù, đồng chí giữ vững khí tiết của người cách mạng, được anh em và tổ chức tin cậy.

Năm 1943, ra tù, đồng chí bắt được liên lạc hoạt động ngay và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam), sau khi học xong lớp do Xứ ủy mở, đồng chí được phân công về làm Tỉnh ủy viên, Tỉnh ủy Phúc Yên.

Năm 1944, đồng chí về Ban Công tác đội của Thường vụ Trung ương lo căn cứ địa (ATK) và làm phái viên liên lạc với những đầu mối đặc biệt thuộc Trung ương (các tổ chức văn hóa, các nhóm người Âu dân chủ, thành ủy Hà Nội).

Từ tháng 8/1945, đồng chí làm thư ký, phụ trách văn phòng của đồng chí Tổng Bí thư; năm 1946, đồng chí trong Ban Công vận Thành ủy, làm Bí thư Hội Công nhân Cứu quốc Hà Nội và phụ trách Nhà in Tiến Bộ, báo Cờ Giải phóng, Nhà xuất bản Sự thật của Trung ương.

Tháng 12/1946 đến năm 1948, đồng chí phụ trách căn cứ địa và giao thông liên lạc của Trung ương.

Năm 1949, đồng chí công tác ở Cục Tình báo quân sự, Bộ Tổng tham mưu, làm đặc phái viên ở Liên khu 3 và Hà Nội.

Năm 1950, đồng chí được điều động về phụ trách Phòng Điệp báo Nha Công an, sau làm Phó Giám đốc Nha Tình báo Trung ương (tình báo chiến lược).

Năm 1954, đồng chí được điều động vào Nam Bộ làm Ủy viên rồi làm Phó ban Địch tình của Xứ ủy Nam Bộ.

Từ tháng 6/1958, đồng chí bị Đoàn công tác đặc biệt miền Trung của chính quyền Ngô Đình Diệm bắt giam ở Huế, đồng chí đã khai tên giả là Trần Ngọc Trí và đấu tranh chống lại các thủ đoạn xảo quyệt của địch, do đó Ban Bí thư đã kết luận: đồng chí Trần Quốc Hương, tức Mười Hương, là một cán bộ tốt, kiên cường, khôn khéo đối với địch khi bị chúng bắt". Đến tháng 5/1964, đồng chí được trả tự do.

Năm 1965, đồng chí được đưa ra miền Bắc chữa bệnh.

Năm 1966-1968, đồng chí được phân công về Bộ Công an phụ trách Cục Kỹ thuật.

Năm 1969-1972, đồng chí được điều động lại vào miền Nam làm Ủy viên Ban An ninh miền Nam.

Năm 1972-1976, làm Thường vụ Khu ủy Sài Gòn - Gia Định.

Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV (tháng 12/1976), đồng chí được bầu vào Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, phân công làm Phó Bí thư thường trực Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh.

Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V (tháng 3/1982), đồng chí tiếp tục được bầu lại vào Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và được phân công làm Phó Bí thư thường trực Thành ủy Hà Nội.

Tháng 11/1983, đồng chí được cử làm Phó Chủ nhiệm thứ nhất Ủy ban Thanh tra Nhà nước.

Cuối năm 1985, làm Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch.

Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986), đồng chí được bầu lại vào Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và được Ban Chấp hành Trung ương bầu vào Ban Bí thư Trung ương Đảng, phân công làm Trưởng Ban Nội chính Trung ương.

Tháng 9/1991, đồng chí được Bộ Chính trị quyết định thôi giữ chức Trưởng Ban Nội chính Trung ương để điều trị bệnh.

Đồng chí là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa IV, V, VI; Bí thư Trung ương Đảng khóa VI.

Do có nhiều công lao và thành tích xuất sắc đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, đồng chí được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Sao vàng; Huân chương Quân công hạng Nhất; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất; Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng và nhiều huân, huy chương cao quý khác.


Tổng hợp từ Thanhnien.vn và Congan.com.vn

Bình luận