Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, đặc biệt là công nghệ blockchain, các loại tiền ảo và tài sản số đã hình thành và phát triển nhanh chóng, trở thành một hiện tượng đáng chú ý trong hệ thống tài chính - tiền tệ toàn cầu. Sự mở rộng về quy mô, gia tăng về số lượng giao dịch và sự tham gia ngày càng đa dạng của các chủ thể trên thị trường đang khiến tiền ảo trở thành một yếu tố có ảnh hưởng nhất định đến cấu trúc và phương thức vận hành của thị trường tài chính hiện đại.
Về phương diện kỹ thuật và kinh tế, tiền ảo được thiết kế dựa trên nền tảng công nghệ phi tập trung, cho phép thực hiện các giao dịch mà không nhất thiết phải thông qua trung gian như phương thức giao dịch tài chính truyền thống. Một số đặc điểm thường được ghi nhận bao gồm khả năng giao dịch xuyên biên giới, tính minh bạch của sổ cái phân tán, cũng như tiềm năng tối ưu hóa chi phí và thời gian xử lý giao dịch trong những điều kiện nhất định. Tuy nhiên, chính những đặc điểm này cùng với sự đa dạng về loại hình tài sản và nền tảng giao dịch cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý, giám sát và kiểm soát rủi ro.
Bên cạnh tiềm năng phát triển, thị trường tiền ảo cũng bộc lộ nhiều rủi ro và nguy cơ bị lợi dụng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Các hiện tượng như biến động giá với biên độ lớn, hành vi gian lận, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản thông qua các mô hình đầu tư không minh bạch hoặc các sàn giao dịch không được kiểm soát đã gây ra những thiệt hại đáng kể cho nhà đầu tư, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội cũng như an ninh tài chính quốc gia. Đáng chú ý, các đặc điểm của giao dịch tiền ảo cũng có thể bị các đối tượng phạm tội lợi dụng để thực hiện hoặc che giấu những hành vi như rửa tiền, trốn thuế, gian lận tài chính, chiếm đoạt tài sản… Thực tiễn này đặt ra những thách thức đáng kể đối với hệ thống pháp luật ở cả cấp độ quốc tế và quốc gia, đòi hỏi phải có những giải pháp chủ động, đồng bộ và hiệu quả nhằm phòng ngừa và ngăn chặn các đối tượng phạm tội lợi dụng giao dịch tiền ảo.
Trước những diễn biến phức tạp của thị trường tiền ảo và những nguy cơ phát sinh từ việc lợi dụng các giao dịch tiền ảo để thực hiện hành vi phạm tội, việc nghiên cứu một cách có hệ thống về phòng ngừa tội phạm liên quan đến giao dịch tiền ảo, hoàn thiện khung khổ pháp lý điều chỉnh lĩnh vực này, có ý nghĩa quan trọng cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Điều này không chỉ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia thị trường, mà còn hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước trong việc xây dựng các quy định pháp luật phù hợp nhằm kiểm soát rủi ro, đồng thời tận dụng những cơ hội mà công nghệ mới mang lại.
Xuất phát từ yêu cầu đó, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản cuốn sách chuyên khảo Phòng ngừa tội phạm lợi dụng giao dịch tiền ảo ở Việt Nam do PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Thùy làm Chủ biên. Cuốn sách cung cấp những kiến thức cơ bản, có hệ thống về một vấn đề đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn trong bối cảnh phát triển của công nghệ số.
Cuốn sách tập trung làm rõ những nhận thức cơ bản về phòng ngừa tội phạm lợi dụng giao dịch tiền ảo; đánh giá tình hình, nguyên nhân và điều kiện của tội phạm lợi dụng giao dịch tiền ảo; phân tích thực trạng pháp luật và kinh nghiệm quốc tế trong công tác phòng ngừa lợi dụng giao dịch tiền ảo.
Trên cơ sở đó, nhóm tác giả đưa ra các nhận định, dự báo và đề xuất giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện khung pháp luật về giao dịch, sở hữu, phát hành và quản lý tiền ảo tại Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong lĩnh vực này.
