Bảo vệ dữ liệu cá nhân trên không gian mạng trong kỷ nguyên phát triển mới

Cuốn chuyên khảo Dữ liệu cá nhân trên không gian mạng - Những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên phát triển mới do Thượng tướng, PGS.TS. Trần Quốc Tỏ làm Chủ biên, phân tích có hệ thống cơ sở lý luận, thực tiễn bảo vệ dữ liệu cá nhân ở Việt Nam và quốc tế; đồng thời đề xuất các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ dữ liệu cá nhân trong bối cảnh chuyển đổi số.

Cuốn chuyên khảo "Dữ liệu cá nhân trên không gian mạng - Những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên phát triển mới" .

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển vượt bậc, dữ liệu cá nhân trên không gian mạng trở thành một loại “tài sản số” đặc biệt, một tài nguyên chiến lược được ví như “vàng đen” của mỗi quốc gia trong thế kỷ XXI. Dữ liệu không chỉ góp phần định hình hành vi người dùng, định hướng chính sách mà còn tác động trực tiếp đến các lựa chọn cá nhân. Khi giá trị kinh tế của dữ liệu ngày càng lớn, nguy cơ bị tấn công, xâm phạm và sử dụng trái phép cũng gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ và quản trị dữ liệu cá nhân trong kỷ nguyên số.

Tại Việt Nam, cùng với việc triển khai Luật An ninh mạng năm 2018, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đã xác lập cơ sở pháp lý điều chỉnh các hoạt động liên quan đến dữ liệu cá nhân trong môi trường số. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và sự mở rộng của các hoạt động trên không gian mạng, công tác bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ đòi hỏi các giải pháp công nghệ và cơ chế quản lý phù hợp mà còn cần sự nâng cao ý thức, trách nhiệm của mỗi công dân trong việc sử dụng, chia sẻ và bảo vệ thông tin cá nhân.

Thực tiễn cho thấy, nguy cơ xâm phạm dữ liệu cá nhân có thể bắt nguồn từ những thao tác tưởng chừng đơn giản trong đời sống hằng ngày, như nhấp chuột, chia sẻ bài viết, tìm kiếm thông tin, sử dụng dịch vụ trực tuyến hay thực hiện các giao dịch trên môi trường số. Khi thông tin cá nhân bị thu thập, đánh cắp hoặc sử dụng trái phép, người dùng có thể mất quyền kiểm soát dữ liệu của mình, đối mặt với những rủi ro về tài chính, quyền riêng tư và danh tính. Vì vậy, bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin mà còn gắn liền với trách nhiệm của mỗi cá nhân và yêu cầu xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh.

Với cách tiếp cận từ khoa học pháp lý, kết hợp với khoa học quản lý, khoa học xã hội, quan hệ quốc tế và các vấn đề an ninh truyền thống, an ninh phi truyền thống, cuốn chuyên khảo Dữ liệu cá nhân trên không gian mạng - Những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên phát triển mới, cung cấp góc nhìn toàn diện về dữ liệu cá nhân và công tác bảo vệ dữ liệu cá nhân trong bối cảnh chuyển đổi số.

Cuốn sách gồm ba chương. Chương 1 tập trung làm rõ nhận thức về không gian mạng và dữ liệu cá nhân trên không gian mạng, từ khái niệm, đặc điểm, tính chất, vai trò của không gian mạng đến việc nhận diện, phân loại dữ liệu cá nhân và các quy định pháp luật liên quan của Việt Nam, một số quốc gia và tổ chức quốc tế. Chương 2 phân tích tình hình, thực tiễn bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện những nguy cơ, hành vi thu thập dữ liệu trái pháp luật, tình trạng lộ, lọt hoặc mất dữ liệu, những bất cập trong chính sách, pháp luật và hạn chế về ý thức, trách nhiệm của các chủ thể liên quan. Trên cơ sở đó, Chương 3 xác định những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên phát triển mới, đề cập các điều kiện bảo đảm, quan điểm, mục tiêu, chính sách, nhiệm vụ và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ dữ liệu cá nhân trên không gian mạng.

Nội dung cuốn sách làm rõ yêu cầu hoàn thiện chính sách, pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm an toàn dữ liệu số, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của mỗi cá nhân khi tham gia môi trường mạng. Công tác bảo vệ dữ liệu cá nhân cần được triển khai đồng bộ, từ hoàn thiện và phổ biến pháp luật, nâng cao năng lực quản lý đến phát huy trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và ý thức chủ động bảo vệ thông tin của người sử dụng.

Bên cạnh việc nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ, mỗi cá nhân cần trang bị kiến thức và kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân, chủ động nhận diện các nguy cơ trên không gian mạng, hạn chế rủi ro bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản và lộ, lọt thông tin. Đây là một trong những điều kiện quan trọng để bảo đảm an toàn cho người sử dụng trong môi trường số.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ gắn với quyền riêng tư mà còn liên quan trực tiếp đến yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ tài nguyên số quốc gia. Với giá trị khoa học và thực tiễn, cuốn sách là tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu, hoạch định chính sách, quản lý nhà nước, giảng dạy và học tập; góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trong quản lý, khai thác, bảo vệ dữ liệu cá nhân, hướng tới xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh và phát triển bền vững.