Huỳnh Thúc Kháng - Tấm gương cao đẹp của bậc đại trí thức yêu nước, trọn đời vì Tổ quốc, vì Nhân dân

Huỳnh Thúc Kháng (1876 - 1947) là một trong những chí sĩ yêu nước tiêu biểu của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Sinh ra tại Quảng Nam, cụ sớm tham gia các phong trào yêu nước, nổi bật là phong trào Duy Tân, hoạt động nghị trường, làm báo và dành nhiều tâm huyết cho việc nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí, cải thiện dân sinh.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và cụ Huỳnh Thúc Kháng (hàng đầu, thứ nhất từ phải sang) trong ngày Chính phủ đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra mắt quốc dân (3/11/1946). Ảnh tư liệu

Trong cuộc đời hoạt động của mình, Huỳnh Thúc Kháng đặc biệt coi trọng việc khai mở nhận thức, khơi dậy tinh thần tự chủ và chăm lo đời sống của nhân dân. Từ phong trào Duy Tân đến hoạt động báo chí với tờ Tiếng Dân, cụ kiên trì truyền bá tri thức, cổ vũ tinh thần tự lực, tự cường, đồng thời quan tâm đến những vấn đề thiết thực của đời sống xã hội. Những hoạt động đó cho thấy một quan niệm nhất quán về vai trò của nhân dân trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cụ Huỳnh Thúc Kháng tham gia Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ và sau đó được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao quyền Chủ tịch nước khi Người sang Pháp đàm phán. Trong thời gian này, cụ thể hiện tinh thần trách nhiệm trước vận mệnh đất nước, đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên hết. Câu nói “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” gắn với cụ cũng thể hiện phương châm ứng xử linh hoạt nhưng kiên định trước những biến động của thời cuộc.

Các đồng chí chủ trì Hội thảo khoa học “Cụ Huỳnh Thúc Kháng - Tấm gương cao đẹp của bậc đại trí thức yêu nước, trọn đời vì Tổ quốc, vì nhân dân”.

Cuộc đời hoạt động của Huỳnh Thúc Kháng là sự kết hợp giữa tư tưởng và hành động, giữa tinh thần yêu nước và trách nhiệm đối với nhân dân. Những giá trị ấy tiếp tục được nghiên cứu, làm rõ tại Hội thảo khoa học “Cụ Huỳnh Thúc Kháng - Tấm gương cao đẹp của bậc đại trí thức yêu nước, trọn đời vì Tổ quốc, vì nhân dân” do Ban Tuyên giáo Trung ương, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Thành ủy Đà Nẵng tổ chức sáng 30/9/2026 tại thành phố Đà Nẵng.

Tham gia Hội thảo với tham luận “Triết lý “dân là gốc” trong quan điểm của Huỳnh Thúc Kháng và giá trị định hướng tương lai”, PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật làm rõ một phương diện nổi bật trong tư tưởng và hoạt động của cụ: lấy nhân dân làm trung tâm của những nỗ lực canh tân và phát triển xã hội.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương cùng các đại biểu tham quan không gian trưng bày tại Hội thảo khoa học “Cụ Huỳnh Thúc Kháng - Tấm gương cao đẹp của bậc đại trí thức yêu nước, trọn đời vì Tổ quốc, vì nhân dân”. Ảnh: Báo Đà Nẵng.

Qua phân tích quan điểm “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”, tham luận chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa nâng cao nhận thức, khơi dậy tinh thần tự chủ và bảo đảm những điều kiện vật chất cho đời sống nhân dân. PGS.TS. Vũ Trọng Lâm nhấn mạnh: Dân trí, dân khí và dân sinh tạo thành một chỉnh thể nhằm nâng cao năng lực tự chủ của nhân dân. Giá trị của “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh” trước hết nằm ở sự gắn bó giữa ba phương diện: dân trí giúp con người nhận thức đúng hoàn cảnh và lợi ích; dân khí khơi dậy tinh thần chủ động, tự lực; dân sinh bảo đảm những điều kiện vật chất cần thiết cho đời sống và hoạt động xã hội. Ba yếu tố này bổ trợ cho nhau, cùng hướng tới phát triển năng lực của con người và sức mạnh của cộng đồng.

Theo tham luận, trong quan điểm của Huỳnh Thúc Kháng, nhân dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng của những cải cách mà còn phải được nâng cao năng lực để chủ động tham gia vào sự nghiệp chung. Cách tiếp cận này được thể hiện qua những hoạt động cụ thể của cụ trong giáo dục, báo chí, kinh tế và đời sống xã hội. Nhân dân được nhìn nhận như lực lượng cần được nâng cao năng lực để tham gia vào sự nghiệp chung, chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng của cải cách.

Từ đó, tham luận tiếp tục làm rõ mối quan hệ giữa quyền, trách nhiệm, pháp luật và kỷ cương trong tư tưởng của Huỳnh Thúc Kháng. Theo đó, việc mở rộng quyền của nhân dân phải gắn với trách nhiệm, tự do phải đi đôi với ý thức tuân thủ pháp luật và pháp luật cần được thực thi để bảo đảm trật tự xã hội. Những nội dung này góp phần cho thấy chiều sâu trong tư tưởng của một nhà yêu nước, một trí thức luôn quan tâm đến việc xây dựng năng lực tự chủ của nhân dân và sự ổn định, phát triển của xã hội.

Một số ấn phẩm về cụ Huỳnh Thúc Kháng do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản.

Việc nghiên cứu cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng Huỳnh Thúc Kháng cũng được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chú trọng thông qua nhiều công trình. Trong đó, Thân thế và sự nghiệp cụ Huỳnh Thúc Kháng (1876 - 1947) là công trình tập trung giới thiệu một cách hệ thống về cuộc đời, quá trình hoạt động và những đóng góp của cụ Huỳnh Thúc Kháng đối với đất nước. Cuốn sách giúp bạn đọc có thêm tư liệu để tìm hiểu về một chí sĩ yêu nước tiêu biểu, từ những năm tháng tuổi trẻ, quá trình tham gia phong trào Duy Tân, hoạt động báo chí, nghị trường đến những đóng góp của cụ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Qua đó, tác phẩm góp phần làm rõ hơn những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời hoạt động của cụ, cũng như những phẩm chất, tư tưởng và trách nhiệm của một nhà yêu nước trước những bước ngoặt của lịch sử.

Cùng hướng tiếp cận về cuộc đời và sự nghiệp của cụ, Huỳnh Thúc Kháng - Tiểu sử đi sâu giới thiệu những chặng đường hoạt động của nhà chí sĩ yêu nước trong bối cảnh xã hội Việt Nam có nhiều biến chuyển. Nội dung cuốn sách giúp bạn đọc hình dung rõ hơn quá trình hình thành tư tưởng, nhân cách và con đường hoạt động của Huỳnh Thúc Kháng; từ một trí thức yêu nước đến một nhân vật có những đóng góp đáng chú ý trong đời sống chính trị, xã hội và báo chí. Qua các dấu mốc cuộc đời, tác phẩm làm nổi bật tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm với dân tộc và những hoạt động gắn bó với đời sống nhân dân của cụ.

Huỳnh Thúc Kháng với cách mạng Việt Nam và quê hương Quảng Nam cũng là một ấn phẩm nổi bật, nghiên cứu cuộc đời và hoạt động của cụ trong mối liên hệ với tiến trình cách mạng Việt Nam và vùng đất Quảng Nam - quê hương của Huỳnh Thúc Kháng. Cuốn sách góp phần làm rõ những đóng góp của Huỳnh Thúc Kháng đối với sự nghiệp cách mạng, đồng thời khắc họa mối quan hệ gắn bó giữa con người, tư tưởng và hành động của cụ với quê hương, đất nước. Qua đó, bạn đọc có thêm một góc nhìn về vai trò của Huỳnh Thúc Kháng trong lịch sử dân tộc, cũng như những dấu ấn mà cụ để lại đối với quê hương Quảng Nam.

Cùng với những công trình nghiên cứu, những ý kiến, tham luận được trao đổi, làm rõ tại Hội thảo khoa học “Cụ Huỳnh Thúc Kháng - Tấm gương cao đẹp của bậc đại trí thức yêu nước, trọn đời vì Tổ quốc, vì nhân dân” được tiếp cận từ nhiều góc độ đã góp phần giúp bạn đọc hiểu sâu sắc hơn những giá trị trong cuộc đời và tư tưởng của cụ, một trí thức yêu nước đã dành trọn cuộc đời cho Tổ quốc và nhân dân.